https://jnre.malayeru.ac.ir/ مجله حفاظت از زیست بوم های کوهستانی fa daily 1 Wed, 19 Feb 2025 00:00:00 +0330 Wed, 19 Feb 2025 00:00:00 +0330 https://jnre.malayeru.ac.ir/article_232351.html امروزه ارزیابی پایداری آبخیزها برای آبخیزنشینان و زیستبومهای مختلف تشکیلدهنده آن برای برنامهریزان وبهرهبرداران آن امری ضروری است. استفاده از ملاکها و روشهایی که خصوصیات کیفی محیط و همچنین سیاستهاو برنامههای یک آبخیز در بخشهای مختلف اقتصادی، اجتماعی و هیدرولوژی را در قالب دادههای کمی ارائه دهد،همواره به عنوان یکی از مسائل اساسی و مهمترین دغدغههای برنامهریزان، سیاستگذاران و پژوهشگران بوده است.رسیدن به این امر با استفاده از شاخصهای پایداری در حوزه آبخیز میسر خواهد شد. هدف از این تحقیق ارزیابیپایداری حوزه آبخیز زیارت در استان گلستان، طی سالهای 1382 تا 1392 است. جهت ارزیابی پایداری حوزه آبخیززیارت از رویکرد بومسازگان استفاده شده است که پیگیر حفظ تعادل بین سه مقوله اقتصادی، اجتماعی و اکوسیستماست. متغیرهای انتخابی با روشهای معمول و رایج ارزیابی و مقدار آنها بدست آمد. در این روش حوزه آبخیز را به 5بومسازگان جنگل، بیابان، مرتع، آب و انسانی تقسیم میکنند، سپس برای هر بومسازگان معیارها و شاخصهای مختلفیجهت ارزشیابی تعریف شده و به هر طبقه یک امتیاز )از عالی تا ضعیف( داده میشود. نتایج نشان داد که در حوزه آبخیززیارت بومسازگان جنگل و آب در وضعیت متوسط پایداری و بومسازگان اقتصادی و اجتماعی در وضعیت ضعیف قراردارند. بنابراین بومسازگان انسانی اولین چالشی است که حوزه زیارت با آن روبه رو است. مطابق جدول مبنایی ارزشیابیپایداری در دستورالعمل )نشریه 505 معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری(، امتیاز پایداری حوزهآبخیز زیارت 56 / 7 میباشد که از لحاظ پایداری در سطح ضعیف قرار میگیرد. نتایج این تحقیق نشان داد که بومسازگان انسانی به عنوان اثر گذراترین بوم سازگان نقش کلیدی در پایداری آبخیزها داشتهاند و تحقق توسعه پایدارآبخیزها تا حد زیادی به کیفیت زندگی افراد ساکن در حوزه بستگی دارد. https://jnre.malayeru.ac.ir/article_232352.html آگروپاستورالیسم از سیستمهای متداول تأمین معیشت در مناطق خشک و نیمهخشک است و حمله آفات وحشرات میتواند اثر زیادی در کاهش راندمان آن داشته باشد. ملخها بهعنوان حشرات گیاهخوار در سراسر نقاطجهان مطرح میباشند. با توجه به حملات مکرر ملخها در منطقه ترکمن صحرا، این تحقیق به بررسی اثراتهجوم ملخها در دو منطقه مراوهتپه و قرهدونگ در ترکمن صحرا میپردازد. دراین راستا، بااستفاده از دادههایگردآوری شده از مصاحبه با بهرهبرداران محلی و کارشناسان منابعطبیعی، پرسشنامهای تهیه و تنظیم گشت و ازطریق بهرهبرداران هر دو منطقه تکمیل شد. تجزیه و تحلیل دادهها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 21 و بااستفاده از آزمونهای ناپارامتری دوجملهای، آزمون منویتنی و همچنین برخی آزمونهای توصیفی انجام شد.نتایج نشان داد که تخریب ایجاد شده در هر دو منطقه مورد مطالعه به یک میزان میباشد و بخش قابل توجهی ازمحصولات بواسطه حملات ملخها نابود گردیده است. همچنین بیش از 80 درصد بهرهبرداران اذعان داشتهاند کهتخریب مراتع و اراضی کشاورزی ناشی از حملات ملخها خیلی زیاد میباشد. نتایج مصاحبه نشان داد که روشسمپاشی در کنترل ملخها موثر بوده است اما کاربرد این روش، دچار مشکلاتی در ابعاد مکانی و زمانی است،بدین صورت که سمپاشیها میباید در خارج از مرزهای کشور ایران، در کشور ترکمنستان و در دوره پورگیملخها صورت گیرد تا کارایی آن افزایش یابد. https://jnre.malayeru.ac.ir/article_232353.html این تحقیق با هدف بررسی اثر طبقات سنّی مختلف گیاه تاا بار خصواایات شایمیایی خاام در من قاهزوّاره اافهان اورت گرفته است. بدین منظور ابتدا در سه من قه معرّف تاغکاری شده با سن های 8 ، 15و 23 ساله)به ترتیب جوان،میانسال و پیر( و یک من قه شاهد مجااور ، اقادا باه نموناه بارداری شاد. نموناهبرداری به اورت تصادفی سیستماتیک اورت پذیرفت. در هر من قه معرّف در - 2 ترانسکت 120 متریدر فااله هر 30 متر در دو عمق 30 - 0 و cm60 - 30 اقدا باه برداشات نموناه خاام گردید.نموناه هاا درآزمایشگاه مورد بررسی قرار گرفت. دادههای بدست آماده، توسات تجزیاه واریاانط یک رفاه و آزماوندانکن مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج نشان داد کاه، گیااه تاا در مقادار آهاک، گا ، کلسای ،منیزی ، اسیدیته و نیتروژن تأثیر معنیداری نداشته، اما تأثیر معنیداری در میزان هدایت الکتریکی، فسفر وپتاسی در تاغزارهای تحت کشت با سنین متفاوت وجود داشته است. بنابراین میتوان نتیجاه گیاری کاردکه، کشت گیاه تا سبب تغییر در پارهای از خواص شیمیایی خام گردیده است. https://jnre.malayeru.ac.ir/article_232354.html با توجه به اینکه پایداری خاک، پیش نیاز پایداری تولید علوفه در مرتع است بدین منظور در تحقیق حاضرویژگیهای فیزیکی و شیمیایی خاک مراتع چکنه و تابستانه شواز استان یزد ، مورد بررسی قرار گرفته است. بدینمنظور نمونهبردای به روش تصادفی سیستماتیک - با تعداد 30 پلات دو مترمربعی در امتداد 10 ترانسکت در هردو سایت با توجه به فرم رویشی غالب و همگنی پوشش انجام شد. در داخل هر پلات فهرست گونههای موجود،درصد تاجپوشش اندازهگیری گردید و از عمق 30 سانتیمتر اول خاک در هر پلات صورت گرفت. در نهایتمقایسه خصوصیات خاک بین دو منطقه با استفاده از آزمون t مستقل در نرم افزار SPSS16 انجام شد. نتایج نشانمی دهد میزان پوشش گیاهی در مرتع با چرای دایم کاهش معنیداری دارد اما میزان سنگ و سنگریزه نیز در منطقهچرای دائم افزایش معنی دار یافته است) p<0.01 ( . پارامترهایی از قبیل EC ،پتاسیم ،سدیم ،کلسیم، SAR وفسفر در دو منطقه چرای دائم و چرای تابستانه تفاوت معنیداری نشان نمیدهند اما میزان منیزیم، pH ، ماده آلی ونیتروژن در منطقه چرای دائم کاهش معنیدار رانشان میدهد) p<0.01 ( که به علت کاهش میزان پوشش گیاهی وافزایش فرسایش خاک است. https://jnre.malayeru.ac.ir/article_232355.html هدف از این تحقیق محاسبه و مدلسازی فاکتور فرسایندگی باران در حوزه میمه استان ایلام با استفاده از دادههای 26 ایستگاه بااران -سنجی در طی دوره 23 ساله )سالهای 1389 - 1366 (، با روشهای زمین آماری میباشد. برای محاسبه فاکتور فرسایندگی بااران، بداد ازاینکه ایستگاههای شاخص در منطقه مورد مطالده تدیین شدند، بارندگی ماهیانه و سالیانه در این ایستگاهها و در دوره زمانی مورد مطالداهبازسازی گردید. سپس با استفاده از مدادله شاخص فورنیه، فاکتور R برای تمام ایستگاهها بدست آمد. در مرحله بدد با اساتفاده از روش -های زمینآماری مختلف، نقشه فاکتور فرسایندگی باران منطقه مورد مطالده ترسای گردیاد و بارای نشاان دادن همبساتگی مکاانی بایندادههای فرسایندگی باران از ترسی واریوگرام استفاده شد که واریاوگرام خطای باا میانان 836 / 0، بهتارین همبساتگی باین دادههاا رامدلسازی کرده و برای درونیابی استفاده گردید. همجنین، برای بررسی مینان شاخص فرسایندگی از روشهای درونیابی روش عکسفاصله ) IDW (، درونیاب چند جملهای جهانی ) GPI (، تابع شداعی ) RBF (، درونیاب موضدی ) LPI ( و کریجینگ استفاده گردید. نتااینشان داد که روش موضدی با 28 / 51 RMSE= کمترین خطا را داشته و بهعنوان بهترین روش برای پهنهبندی فاکتور فرسایندگی باران درحوزه میمه مدرفی گردید. https://jnre.malayeru.ac.ir/article_232356.html جهت جلب مشارکت ساکنان یک حوزه آبخیز برای شرکت در برنامههای آبخیزداری، عوامل تل یرگلاار با یل د ملوردتوجه قرار گیرد. در این تحقیق ت یر ویژگیهای اقتصادی روستائیان عضو تعاونی آبخیزداری حوزه آبخیز سقزچیچلا ی)استان اردبی ( بر مشارکت آنها در تعاونیهای آبخیزداری بررسی شده است. ایلن تحقیلق بله روش پیمایشلی انجلام وپرسشنامهای جهت گردآوری دادهها تهیه شد. جامعه آماری شام بهلره بلرداران عضلو تعلاونی آبخیلزداری روسلتاهایسوها، سقزچی، حور، تفیه و رز به تعداد 115 نفر بودهاند که در داخ حوزه آبخیز سقزچیچلا ی سلاکن هسلتند. بلرا یتجزیه و تحلی دادهها از نرمافزار SPSS استفاده شد. نتایج بدست آمده از توصیف ویژگیهای اقتصلاد ی بهلره بلردارانحوزه آبخیز سقزچیچای عضو تعاونیهای آبخیزداری نشان داد هر چه سطح زمین کشاورزی ملورد اسلتفاده اعضلا ومیزان درآمد اعضا از زراعت کمتر بوده است، همچنین افراد موافق اجرای طرح باغات دیل م در زمل ینهلا ی شل یبدار وتبدی اراضی متروکه به باغات دیم، مشارکت بیشتری در تعاونی آبخیزداری داشتهاند. با توجه به نتایج تجزیله و تحلیلآماری، ضریب مقایسه کروسکال والیس بین میزان درآمد از شغ اصلی و - نسبت درآمد به هزینه اعضا بلا مشلارکتدر تعاونی آبخیزداری در سطح آزمون 01 / 0= α معنیدار است، یعنی افراد کم درآمد و افلراد ی کله نسلبت درآملد بلههزینهشان کمتر است، تا یر بیشتری را در مشارکت دارند. ضریب همبستگی اسپیرمن بین انتظار افزایش درآمد اعضلا ومشارکت در تعاونی آبخیزداری در سطح آزمون 01 / 0= α معنیدار است، یعنی اکثر اعضا با انتظار افزایش درآملد بلهعضویت تعاونی آبخیزداری در آمدهاند. با وجود مشکلات اقتصادی بهرهبلرداران در سلطح حلوزه هلا ی آبخیل ز توصل یهمیشود در تشکی تعاونیها به ایجاد اشتغال و جاب نیروی جوان توجه ویژهای شود.